Wat is braille?

Letters, cijfers en symbolen lezen met de vingers

Braille is een reliëfalfabet: een systeem van voelbare puntjes waardoor letters, cijfers en symbolen met de vingers gelezen kunnen worden. Voor iedere letter, elk cijfer, elk leesteken en voor heel veel symbolen in de Nederlandse taal bestaat een brailleteken, aldus onze braille-expert Dorine in ’t Veld.

6-puntsbraille

Het oorspronkelijke braille, zoals Louis Braille het ontwierp, is een systeem van 6 puntjes verdeeld over twee kolommen met elk drie cellen. De puntjes in de linkerkolom worden aangeduid met 1, 2 en 3, die in de rechterkolom met 4, 5 en 6.

6-puntsbraille

Dat lijkt misschien onlogisch, maar met een brailletypemachine – of met een brailletoetsenbord op je iPone  –kun je zo heel eenvoudig braille typen: toets 1 met je linker wijsvinger, 2 met je linker middelvinger en 3 met je linker ringvinger. En je raadt het al: puntje 4, 5 en 6 typ je met je rechter wijs-, middel- en ringvinger. Om één braillekarakter te typen, heb je dus 1 tot 6 vingers tegelijk nodig!

Met deze 6 puntjes zijn 64 combinaties te maken. Daarmee kunnen alle letters, cijfers en leestekens (punt, komma, uitroepteken enzovoort) worden gemaakt.
Er zit ook logica in het braille-alfabet. Hieronder is het afgebeeld.

  • De letters a t/m j gebruiken alleen de eerste twee rijen (puntje 1, 4, 5 en 5). 
  • Bij de volgende 10 letters komt puntje 3 erbij
  • Bij de laatste 10 letters komt ook puntje 6 erbij. Hé, de w staat niet op zijn plaats! Dat klopt: het braille-alfabet is bedacht door Louis Braille; de w zat toen niet in het Franse alfabet.
  • Tenslotte wordt rij 1 herhaald, maar dan een verdieping lager (puntje 2,3,5 en 6). Daar staan alle leestekens.

Hoofdlettertekens maak je door voor de letter het hoofdletterteken te zetten (puntjes 4 en 6). Cijfers door voor de letters a t/m j een cijferteken te plaatsen (puntjes 3, 4, 5, 6).

Zo, nu kun je alle eenvoudige teksten lezen en schrijven. We geven je ook nog:

  • het apenstaartje, @; dat is: ⠜ (345)
  • het hekje, #; dat is: ⠐⠼ (5 3456)

Hé , ⠼ is toch het cijferteken?! Ja, dat klopt. Daarom staat er een puntje 5 voor, het 'sleutelteken tweede betekenis’. Dat geeft aan dat het hier om de tweede betekenis van dit braillekarakter gaat.

Het is dus niet zo dat er voor ieder symbool een apart braillekarakter bestaat. Daarvoor zijn er te weinig; met die 6 puntjes kun je maar 64 combinaties maken, inclusief de spatie. Veel braillekarakters hebben dus een tweede of soms zelfs derde betekenis. Als je wilt weten hoe het precies zit, kijk dan op de website van de braille-autoriteit voor het Nederlandse en Vlaamse taalgebied. 

Het braille-alfabet

8-puntsbraille

Er is ook 8-puntsbraille, namelijk op de brailleleesregel die blinde lezers gebruiken om tekst op beeldschermen (computer, laptop, tablet, smartphone) in braille te kunnen lezen. 
In het 8-puntsbraille zijn niet 64 maar 256 combinaties mogelijk. D eerste 6 punten komen overeen met 6-puntsbraille, maar er zijn twee punten extra toegevoegd. Punt 7 zit onder punt 3, punt 8 onder punt 6. De linkerkolom bestaat dus uit 1, 2, 3, 7 en de rechter uit 4, 5, 6, 8.
 
8-puntsbraille

In 8-punts hoef je geen hoofdletter- of cijfertekens te gebruiken. Dat is fijn, want dan heb je minder extra tekens nodig. Er zijn ook meer symbolen die je een eigen braillekarakter kunt geven. Maar zelfs met 256 zijn er niet genoeg!

Er is (nog) geen standaard Nederlandse 8-puntsbrailletabel, maar daar wordt wel aan gewerkt in een werkgroep van de Braille-autoriteit. Vooralsnog leveren de diverse hulpmiddelenleveranciers eigen tabellen. De notatie van de kleine letters is in deze tabellen gelijk, maar de notatie van cijfers en de leestekens verschilt. aanzienlijk. Lezers kunnen ook eigen instellingen maken. Niet erg – en soms zelfs wel handig - als je dingen voor jezelf op een bepaalde anders-dan-andere manier wilt schrijven. Maar er moet natuurlijk we een schrijfwijze zijn die iedereen kan begrijpen. Wat zetten we anders op voelbare tekeningen? Daarom zijn we heel blij met de werkgroep 8-punts braille!

Het braille-alfabet

Tip: je kunt bij Dedicon een leuke folder aanvragen over 6-puntsbraille. Daar is het braille ook in voelbaar gemaakt en staan leuke opdrachten. 
Stuur een mail naar goedekennis@dedicon.nl om de folder aan te vragen. 

 

Meer over braille

Louis Braille

'Toen Louis Braille bijna twee eeuwen geleden zijn reliëfschrift bedacht, kon hij nog niet weten welke ontwikkelingen zich lang na zijn dood in rap tempo zouden opvolgen. Met zijn originele 6-puntssysteem, bestaande uit rasters van twee keer drie voelbare puntjes, kunnen vierenzestig combinaties gemaakt worden. Genoeg voor een alfabet, speciale combinaties, leestekens en tekens die aangeven dat er bijvoorbeeld een vreemde taal volgt. Een ingenieus systeem dat hij letterlijk tot in de puntjes perfectioneerde. In 1854 wordt het als officieel alfabet geaccepteerd.’

– Bron: Taalunie, april 2017.