Zelf toegankelijk maken: structuur

Duidelijke structuur aanbrengen in lesmateriaal

Iedere leerling heeft baat bij een goede structuur in lesmateriaal. Vooral leerlingen die blind of slechtziend zijn. Voor hen is het lastig een hele pagina tekst te overzien. Ook leerlingen met dyslexie moeten meer moeite doen dan andere leerlingen om de grote lijnen te kunnen volgen.

Een goede structuur in lesmateriaal helpt om het overzicht te behouden: op welke pagina bevind ik me? Wat zijn de belangrijkste onderdelen van een tekst, zoals hoofdstukken en paragrafen? Een duidelijke structuur voorkomt dat leerlingen onnodig veel tijd en energie steken in het zoeken in plaats van het leren.

Wat kun je online en offline doen?

  • Duidelijke titels en linkteksten. Uit de titel moeten je leerlingen kunnen opmaken waar de tekst over gaat. Hetzelfde geldt voor beschrijvingen van titels van hyperlinks die te vinden zijn in de tekst. Is het duidelijk waar je terecht komt als je op een link klikt? Een voorbeeld van een duidelijke link is:  lees meer over in het thema [link]Toegankelijk lesmateriaal [/link]. Dus niet: [link] klik hier [/link] voor meer informatie. 
  • Koppengebruik. Breng koppen aan in een tekst, want die maken het navigeren makkelijker. Via koppen kunnen blinden heel gemakkelijk naar verschillende onderdelen in de tekst springen en daardoor sneller werken. Zorg ervoor dat je koppen toegankelijk maakt. We hebben een video gemaakt, waarin we precies uitleggen hoe je koppen maakt in Word. [link naar ander artikel]
  • Hiërachie. Koppen breng je hiërarchisch aan. De titel krijgt kop1, paragrafen kop2, subparagrafen kop3 enzovoorts. Benieuwd hoe dat er uit ziet? Bekijk dan het tekstvoorbeeld met koppen. 
  • Koppen in tabellen. Markeer de cellen van een tabel die kopteksten bevatten (vaak de bovenste rij of linker kolom) ook als kop, zodat het verschil tussen kop en inhoud duidelijk wordt. Blinden lezen een tabel vaak cel voor cel. Als de koppen goed gemarkeerd zijn, geeft dit extra context. Wil je weten hoe een tabel wordt voorgelezen door een schermuitleesprogramma? Bekijk het filmpje hieronder. 

  • Lijstjes. Maak je een lijst? Gebruik dan de standaard opsommingstekens. Kies er waar mogelijk voor om een echte lijst te maken en dus niet alleen een opsommingsteken voor een zin te zetten. Dit kan bijvoorbeeld in Word of een content managementsysteem. In het filmpje hieronder kun je zien hoe een lijstje wordt voorgelezen door een schermuitleesprogramma.

  • Aankondigen. Geef van te voren aan hoeveel opdrachten er volgen op een pagina of bij een onderdeel. Een leerling met een visuele beperking kan namelijk niet in één oogopslag zien wat er precies volgt. Ook voor slechtziende en dyslectische leerlingen is het prettig te weten wat ze te wachten staat.

Websites

  • Skiplinks. Zorg ervoor dat bovenaan de pagina een link staat om direct naar de hoofdinhoud te springen. Dit is een zogenaamde skiplink. Als ziende kun je het menu gemakkelijk overslaan, maar een blinde leerling moet zonder die optie iedere keer langs het menu lopen. Een goede tekst voor deze link is ‘Naar de inhoud’.
  • Toetsenbordvriendelijk. Alle onderdelen van de website moeten bereikbaar zijn met het toetsenbord. Iemand die blind is, navigeert namelijk niet met de muis. Let er vooral op dat interactieve onderdelen op de website zoals uitklapmenu’s goed bereikbaar zijn.
  • Leesvolgorde. Omdat blinden vaak via het toetsenbord een pagina doorlopen is het belangrijk dat ook voor hen de leesvolgorde juist is. Bijvoorbeeld: plaats een afbeelding met een alt-tekst (alternatieve tekst: omschrijving van afbeelding) na het kopje van de bijbehorende tekst, zodat voor voor diegene ook de context van de afbeelding duidelijk is.
  • De focus. Bij het navigeren over een website met een toetsenbord, verplaatst de focus zich van link naar link binnen de pagina. Standaard staat er meestal een kader rond het element dat de focus heeft. Zorg ervoor dat voor al je bezoekers duidelijk is waar de focus zich bevindt.

Hoe controleer je of het werkt?

  • In Word kun je gemakkelijk onder het tabblad ‘Beeld’ het navigatievenster aanzetten. Hierin staan alle koppen in het document. Staat een kop er niet in, dan heeft het wel de stijlkenmerken van een kop, maar is het geen échte kop. 
  • In een automatische inhoudsopgave in Word verschijnen alle koppen. Zitten alle koppen erin? 
  • Met de gratis online tool WAVE kun je een website op toegankelijkheid controleren. Selecteer je het tabblad 'Outline', dan krijg je alle koppen te zien.
  • Blinden en slechtzienden gebruiken schermuitleessoftware om digitale informatie te lezen. Als je wil controleren of je website ook voor hen toegankelijk is, kan je de gratis schermlezer NVDA downloaden. We hebben informatie daarover voor je verzameld in Word (162kB) of pdf (77 kB). 
  • Bekijk de site eens zonder opmaak, zodat de structuur duidelijk wordt. In Internet Explorer kan dat door in het menu Beeld / Opmaak de optie ‘Geen opmaak’ te selecteren. 
  • Leg je muis eens aan de kant en loop de website eens door met de tabtoets. Met shift toets ga je een link terug en met enter activeer je een link. Kom je overal? Is de leesvolgorde overal juist? In een filmpje vertelt Davy over de websitecheck met de tabtoets. 
  • Als je de tabtoets gebruikt, wordt de actieve link omlijnd. Bekijk voor alle links of je op basis van alleen de omlijnde tekst weet waar die link je naartoe voert. 

 

Deel jouw eigen toegankelijke lesmaterialen

Dedicon is altijd op zoek naar mooie voorbeelden van zelfgemaakt en toegankelijk lesmateriaal. Ben jij leerkracht en maak jij je eigen lesmateriaal in de vorm van extra opdrachten, leesteksten of toetsen? En maak je deze ook toegankelijk voor leerlingen met een leesbeperking? Stuur jouw voorbeelden sturen naar goedekennis@dedicon.nl. In overleg krijgt jouw voorbeeld een plekje op dit platform.