goedekennis.nl >> Tips >> Maak zelf lesmateriaal toegankelijk in Word

Maak zelf lesmateriaal toegankelijk in Word

Je wilt je eigen lesmateriaal of toetsen zelf toegankelijk maken voor de blinde of slechtziende leerling in de klas. Je moet er dus voor zorgen dat je document goed toegankelijk is voor schermuitleesprogramma's. Hieronder vind je veertien tips hoe je dat in Word het beste kunt doen. 

1. Gebruik een schreefloos lettertype
Voor leerlingen met restvisus zijn schreefloze lettertypes zoals Arial en Verdana het best leesbaar. 

2. Controleer of de leerling alles met toetsen kan bereiken
De leerling kan geen gebruik maken van de muis.  Zorg er daarom voor dat het volledige document met  toetsenbordtoetsen te bereiken is. Test in Word bijvoorbeeld of je overal kunt komen met de pijltjestoetsen.

3. Werk met koppen (Kop 1, Kop 2)
Een blinde leerling moet teksten regel voor regel doorlezen. Om het de leerling gemakkelijker te maken iets op te zoeken in de tekst, kun je gebruik maken van de koppen in Word. (sneltoets: CTRL + ALT + 1 = Kop 1, CTRL + ALT + 2 = Kop 2, etc..). Selecteer de kop en klik op ‘Kop 1’ of ‘Kop 2’ in het tabblad ‘Start’. Blinde leerlingen kunnen zo heel gemakkelijk van kop naar kop springen en werken daardoor sneller. Je kunt die koppen ook gebruiken om een klikbare inhoudsopgave mee maken. Klik op het tabblad ‘Verwijzingen’ en vervolgens op ‘Inhoudsopgave’.

We hebben ook een video gemaakt waarin we stap voor stap uitleggen hoe je koppen in Word maakt

Printscreen koppen instellen menu Word

4. Omschrijf waar nodig de lay-out 
Lay-out gidst de ziende lezer door de tekst; wat is belangrijk, wat is de leesvolgorde? De blinde leerling kan geen gebruik maken van de lay-out. Gebruik daarom niet alleen een bepaalde lettergrootte- en kleur om een hoofdstuk of paragraaf aan te duiden, maar gebruik de koppenstructuur, zoals beschreven onder tip 3. Wil je dat leerlingen iets doen met alle vetgedrukte, rode of onderstreepte woorden in een tekst? Dan help je de blinde leerlingen door te zorgen dat ze die makkelijk met Ctrl+F kunnen vinden. Zet er bijvoorbeeld een of twee sterretjes of andere tekens omheen zodat de leerling weet waar vet (of ‘rood’ of onderstreept) begint en eindigt. Bijvoorbeeld: *Dit* is vet; en dat #Rwoord#R is rood. Zoals je in het filmpje hieronder zult zien kan een schermuitlezer wel tekstmarkeringen voorlezen, maar dat werkt alleen met geavanceerde instellingen en niet iedere leerling weet hoe dat werkt. 

Download de videobeschrijving

5. Geef aan hoeveel opgaven of onderdelen er volgen
Een ziende leerling overziet in een oogopslag wat er komt; een blinde leerling niet. Geef dus aan hoeveel vragen of zinnen er volgen. Je kunt de opsommingslijsten in Word (zowel genummerd als ongenummerd) wel gewoon gebruiken. De schermlezer ziet zelf uit hoeveel punten een lijst bestaat.

6. Zorg dat de leerling snel kan zoeken
Met Ctrl+F kunnen leerlingen een woord in een tekst opzoeken. We zagen al een voorbeeld onder 4. Opgaves zijn sneller op te zoeken door voor het opgavenummer ‘qq’ te typen. Bijvoorbeeld: ‘qq1’’. Dat is minder typewerk dan 'opdracht 1' en is vooral handig bij rekenen en wiskunde. Wat je precies doet, kan je met de leerling afspreken.

7. Zorg dat de leerling kan zoeken naar oorspronkelijke paginanummers
Als je een toets of lesstof omzet dan kan het zijn dat de paginanummering niet meer gelijk loopt met die van het document waar de rest van de klas mee werkt. Zet dus de oorspronkelijke paginanummers links boven in de tekst, bijvoorbeeld als ‘pp32’. Als de leerling weet dat hij op ‘pp+paginanummer’ moet zoeken, kan hij zo gemakkelijk naar de juiste pagina springen. 

8. Gebruik bij het einde van een pagina een harde paginareturn 
Wanneer je de pagina opvult met witregels, hoort of leest de leerling ‘leeg-leeg-leeg-leeg’ als hij met pijltjes naar beneden gaat. Dit is vervelend en kost onnodig tijd. Gebruik daarom Ctrl+Enter om aan een nieuwe bladzijde te beginnen.

9. Zorg ervoor dat woorden in een andere taal goed worden uitgesproken
Maak je  toetsen of lesstof voor Engels, Frans, Duits of een andere vreemde taal? Markeer dan de woorden of zinsdelen die in die taal geschreven zijn. De synthetische spraak leest ze dan correct voor. Het filmpje hieronder laat je zien hoe een schermlezer verschillende talen voorleest als ze wel of niet zodanig gemarkeerd zijn. Hoe markeer je de juiste taal? Selecteer de betreffende woorden en klik in Word in het tabblad ‘Controleren’ op ‘Taal’. Klik op ‘Controletaal instellen’ en selecteer de betreffende taal. 

Download de videobeschrijving

10. Plaats bijschriften bij afbeeldingen
Plaats een bijschrift en zo nodig een zo kort mogelijke omschrijving bij een afbeelding. Omschrijf wat te zien is en vermijd interpretaties. Dus niet ‘een boos jongetje’ maar: ‘een jongetje met een rood hoofd, met gebalde vuisten’.

11. Gebruik alleen enkelvoudige Word-tabellen
Tabellen zijn goed toegankelijk voor blinde leerlingen. Gebruik nooit een tabel in een tabel. De leerling moet wel al kunnen werken met Word-tabellen. In de onderbouw van het basisonderwijs is dit doorgaans nog niet het geval.

12. Het noteren van antwoorden
Spreek met de leerling af hoe hij de antwoorden noteert. Neem je de toets mondeling af? Typt hij de antwoorden in een apart document, of typt hij ze direct in het opgavenbestand? In dat geval raden wij aan om duidelijk aan te geven waar de antwoorden moeten komen. In Edu-bestanden van Dedicon zijn invulruimtes weergegeven door een kleine witruimte tussen vierkante haken. Het is de bedoeling dat de leerling de haken laat staan en daartussen zijn antwoord typt. Zo zijn de antwoorden achteraf makkelijk terug te vinden tussen de tekst. Maak altijd een werkkopie van het opgavenbestand en bewaar het origineel, voor het geval de leerling per ongeluk iets verwijdert.

13. Meer informatie van Microsoft
Op de website van Microsoft vind je  meer informatie over het toegankelijk maken van Word-documenten. 

14. Toegankelijkheid van andere gangbare formaten 
Alle Microsoft Office-programma’s zijn grotendeels toegankelijk voor blinde en zeer slechtziende gebruikers. Alleen de grafische elementen zijn niet toegankelijk. Denk hierbij aan afbeeldingen, grafieken, vormen of tekst die als ‘plaatje’ wordt ingevoegd. Zie ook de pagina over computerhulpmiddelen.

Een foto-pdf is niet toegankelijk. Open pdf’s (waarin je de tekst kan selecteren) zijn wel toegankelijk, met uitzondering van veel symbolen. In het artikel 'De ene pdf is de andere niet' lees je meer over de toegankelijhkeid van verschillende pdf's. 

Apple heeft toegankelijkheid in al zijn producten standaard ingebouwd door middel van de Voice-over en ook braille-uitvoer is mogelijk. Echter ook hierbij vormen bijvoorbeeld symbolen, wiskundige formules en grafische elementen een obstakel voor toegankelijkheid.

 

29 juli 2016Tags: braille, word,